Türk-İş’in yaptığı son çalışmasına göre Mart ayın da gıda fiyatları aylık %8,24, yıllık %76,39 artar ken, aynı ayda yoksulluk sınırı 16.052,40 TL, açlık sınırı 4.928,08 TL olarak gerçekleşti. TÜRK-İŞ’in bu anlamdaki öalışmasının detayına bakıldığında; Bir yandan üst üste gelen mazot, benzin ve diğer enerji zamları bir yandan gıda maddelerindeki devam eden yüksek fiyat artışı, bir yandan da TL’nin değeri inmeye devam ederken her geçen gün zorlaşan geçim şartları yurttaşlar için can yakıcı olmakta. Akaryakıt tüm mal ve hizmetlerin fiyatında en temel girdiği olduğu için akaryakıta gelen zamlar herke si olumsuz etkiliyor. Bu arada vatandaşın satın alma gücünün sınırı zorlanmaya devam ediyor. TCMB verilerine göre 18 Şubat itibariyle kredi kartıyla yapılan harcamalar 46,4 milyar TL’yle rekor kırdı. Yemek alışverişleri ise 2,5 milyar TL’ye çıktı.
* * *
Diğer taraftan da market alışverişleri de 8,9 milyar TL’yle en yüksek seviyesine yükselirken, Eurostat’a göre 2020’de “iki günde bir etli yemek, tavuk veya balık yemeye gücü yetmeyenler” sıralamasında Türkiye %37,3 ile Avrupa’da ilk sırada, Avrupa ortalama ise %8,6. Ayrıca Türkiye’de sosyal yardım alanların sayısı Cumhurbaşkanlığı 2022 Yıllık Programı’na göre bir yılda ikiye katlandı.Hal böyle iken, ört kişilik bir ailenin sağlıklı, dengeli ve yeterli beslenebilmesi için yapması gereken aylık gıda harcaması tutarı (açlık sınırı)4.928,08 TL’ye çıkarken; Gıda harcaması ile giyim, konut (kira, elektrik, su, yakıt), ulaşım,eğitim, sağlık ve benzeri ihtiyaçlar için yapılması zorunlu diğer aylık harcamalarının toplam tutarı (yoksulluk sınırı) 16.052 TL oldu. Bu kapsamda yalnız yaşayan ekâr bir çalışanın ‘yaşama maliyeti’ ise aylık 6.473,98 TL’ye yükselirken; Bu ay asgari ücretle çalışan bir bekârın insana yakışır şekilde hayatını sürdürebilmesi için 2.220 TL daha temin etmesi gerekiyor.
* * *
En son elde edilen verilere göre de tarımsal girdi fiyatları endeksinde enerji ve yağlar alt grubu %101’i geçti. Ayrıca ekim aylarında tarlasını eken çiftçinin büyük kısmının bu yıl tarlasına gübre atılamadığından üretimde yıllık ürün kaybıyla karşılaşılacağı öngörülmekle beraber, diğer yandan süt-yem değer eşitliği (paritesi) bozulduğundan üreticilerin hayvanlarını kesmeye başladıkları bu yöndeki ifadelerde de yerini bulduğu; ğer önlemler alınmazsa önümüzdeki aylarda et, süt ve süt ürünleri fiyatlarının önünü almak ve üretimden bir kere uzaklaşan çiftçilerin tekrar üretime girmelerini sağlamanın oldukça zorlaşacağına değiniliyor.
* * *
Sonuç olarak, TÜRK-İŞ’in verileri temel alındığın da “mutfak enflasyonu”ndaki değişim Mart 2022 itibariyle;
Ankara’da yaşayan dört kişilik bir ailenin “gıda için” yapması gereken asgari harcama tutarındaki artış bir önceki aya göre % 8,24 oranında gerçekleşti.
Son on iki ay itibariyle artış oranı % 76,39 olarak hesaplandı.
Üç aylık değişim oranı % 20,26 oldu.
TÜRK-İŞ hesaplamasında temel alınan ve doğrudan piyasadan derlenen fiyatlara göre, gıda ürünlerinde Mart 2022 itibariyle gözlemlenen değişim harcama gruplarına göre de;
Süt ve peynir fiyatları yukarı yönlü bir seyir izlerken, bazı yoğurt markalarında gerileme gözlendi. Yoğurtta 1 kilogramlık paketlerin sayısı azalırken alım gücü düşen insanlar için 900 ve 800 gramlık paketler piyasada yaygınlaşmakta. Peynir ise 900 ve 800 gramlık paketlerden sonra 700 gramlık paketlerde de satılmaya başlandı. Et, tavuk, balık, kurubaklagil, yağlı tohum ürünlerinin bulunduğu grupta;
Dana, kuzu, tavuk ve balıketinin hepsinde fiyat artışları gerçekleşti. En uygun fiyatlı balıklardan hamsi 40-45 TL’den satılır oldu. 1 ayda dana etinde %25, kuzu etinde %35 civarı fiyat artışı tespit edildi. Et Süt Kurumu da sattığı kırmızı ete %48 zam yaptı. Üreticideki maliyet artışlarının yansıtılmasının da etkisiyle tavuğun kg fiyatı 36 TL’ye kadar çıktı. Kuru fasulye ve nohutta bazı markalarda az miktar düşüş olurken yeşil ve kırmızı mercimek zamlanan ürünler arasında yerlerini aldı. Tereyağı, margarin ve zeytinyağı ürünlerinin tamamı zamlansa da yağlarda en yüksek fiyat artışı %40’la ay çiçek yağında oldu. Birçok markette sıvı yağlara satış sınırları konularak stoklardaki yağların tükenmesi önlenmeye çalışıldı.